Beelden leren schrijven

Artikel
Auteur(s): 
Bert Pieters - Mediawijs

Evy Raes is fotografe, auteur van verschillende boeken om actief aan de slag te gaan met beelden - zowel thuis als in de klas - en bekend om haar actieve aanpak. Haar belangrijkste motivatie is dat jonge mensen hun eigen verhaal kunnen vertellen met beelden:

“Iedereen heeft tegenwoordig toegang tot een camera. Zoals je leert hoe je een opstel moet kunnen schrijven, zo moet je ook manieren leren om je verhaal in beeld te brengen. In één beeld iets vertellen, is een uitdaging.”

Alle jongeren zijn toch al actief met smartphones, Snapchat en Instagram. Leren ze niet gewoon zelf hoe ze goede beelden maken?

Je leert zeker door dingen te doen. Maar als je enkel doet wat je al kent, maak je eeuwig dezelfde fouten. Niet iedereen is even nieuwsgierig om zijn fouten op te sporen en te verbeteren. Je hebt dus een goede mix nodig tussen zelf ontdekken en geprikkeld worden door anderen. En dat probeer ik te doen in mijn workshops. Ik geef vaak een eerste grote opdracht en verfijn vervolgens, probeer er nieuwe inzichten aan te koppelen.

Wat is de start van het leren beelden maken?

Om een verhaal te kunnen schrijven met beelden, moet je je materiaal kennen: de camera. Wat zijn de mogelijkheden en beperkingen? Ons oog kan in het donker nog heel goed details zien, maar een camera kan dat meestal niet. Als je die beperking niet snapt, geraak je snel gefrustreerd. Ik heb in het verleden gevloekt toen ik op een avond met een camera met simpele flits de kerktoren probeerde te fotograferen. Daarom geef ik kinderen vaak de opdracht om eens te testen wat het effect is van een flits als je steeds verder van een onderwerp staat. En dan merken ze dat het na een bepaald moment inderdaad niet meer gaat. En zo leren ze: ga dichter bij je onderwerp staan!
Het is basis materiaalkennis. Net zoals je om te schrijven moet weten hoe je je pen vasthoudt of waar je je blad legt. En je moet weten dat je camera licht nodig heeft: licht is eigenlijk de inkt voor de camera.
Eens je dat weet, kan je gaan spelen met de stijlelementen: compositie, het perspectief van de camera, …

Je werkt steeds zeer praktisch. Zit het kijken naar beelden nergens in je workshops?

Persoonlijk analyseer ik altijd. Ik zie het direct wanneer men probeert natuurlijk licht te imiteren, ik vraag me steeds af wat de positie van de fotograaf was, hoe die tegenover zijn onderwerp stond. Het analyseren zit er altijd bij. Dat zit er blijkbaar in ingebakken.
In workshops laat ik kinderen vooral naar elkaars beelden kijken. Zo ontdekken ze of hun foto wel vertelt wat ze ermee bedoelen. Eén van mijn favoriete opdrachten is: verstop een zin in een foto en laat de anderen die zin raden. Bijvoorbeeld: “een meisje danst in de gang.” De fotograaf moet nadenken over de verschillende elementen: een meisje, een gang. De achtergrond is belangrijk: staat er niet te veel op? De pose van het meisje…
Dat is volgens mij de essentie van beeldgeletterdheid: vertelt een foto wel wat ik ermee bedoel? En lezen anderen dit ook zo?

Veel leerkrachten hebben zelf weinig ervaring met foto of film. Weten leerlingen meer dan de leerkracht?

Soms wel. Maar iedereen heeft allicht zelf wel een smartphone met camera en kan dit uittesten. Leerkrachten kunnen gerust opdrachten geven waarbij leerlingen elkaar feedback geven en bijsturen. Ze zijn er kritisch genoeg voor.
Door er vaker mee bezig te zijn, kan je ook zelf beter feedback geven. Als een leerling een mooie foto maakt van een vriend, maar er staat ook veel rommel in beeld, durf ik al eens zeggen: wat een mooie kast heb jij! Snel komt het antwoord: “Daar gaat het niet over.” Ruis in beeld detecteren, kan iedereen. Daarvoor hoef je geen goede fotograaf te zijn.

Hoe start je dan concreet?

Laat leerlingen verslag maken van dagdagelijkse dingen. Dat kan met super simpele thema’s, bijvoorbeeld: water. In eerste instantie geven ze je dan een beeld van een gevuld glas, maar als ze verder denken geven ze je ook beelden van lopend water of dauwdruppels. Zo geef je hen ideeën om creatief te denken en alles vanuit een ander perspectief te bekijken.

We krijgen vandaag veel beelden te zien die ons willen manipuleren. Hoe gaan we daar mee om?

Daar zijn al veel anderen specifiek mee bezig: reclame, propaganda… Als maker kan ik er vooral inspiratie uit halen: hoe iemand staat, in welke poses, hoe smal ze zijn… Het nabootsen van dergelijke beelden in de klas is ongetwijfeld een goede oefening in kritisch denken. Wat je zelf doet, blijft beter hangen. Bovendien is de magie ook groter als je zelf beelden creëert dan als je er enkel naar mag kijken. Het wordt pas écht interessant als je actief betrokken bent, niet? Vandaar mijn actieve aanpak.

Links

Lees meer over