Een brede blik op beeld

Artikel
Auteur(s): 

Over hoe beeldgeletterdheid altijd en overal uitdaagt

Beelden zijn overal, behalve ...

Hoe we de wereld begrijpen is gelinkt aan ons vermogen om indrukken te verwerken. Die indrukken - woorden en vooral beelden - zijn stukjes informatie die we van betekenis voorzien. Dat was zo bij de oermensen met hun muurschilderingen en zo is het nog altijd in onze multimediale, digitale samenleving.  We komen beelden overal tegen, op straat, op TV, op internet … En onze jongeren misschien nog wel meer.

Je ziet ze altijd en overal via hun tablet of smartphone, met behulp van allerlei apps of tijdens het spelen van online games, vlot wisselen tussen oude en nieuwe media en daarbij voortdurend informatie verzamelen, uitwisselen en evalueren. Zo nemen ze intensiever deel aan het leven en is hun blik op de wereld breder dan ooit.

Alleen, er is zoveel meer aan de hand: omgaan met beelden, al dan niet via digitale technologie, bepaalt mee de waarden, gedragingen, handelingen, keuzes en beslissingen van jongeren. Omgaan met beelden heeft een invloed en wordt zelf beïnvloed door onze manier van zijn, onze omgang met anderen en hoe we als burger actief participeren aan de samenleving. De competenties die nodig zijn om kritisch beeldgeletterd deel te nemen aan de maatschappij zijn dus niet neutraal. Wil je de wereld om je heen begrijpen, dan moet je goed kunnen omgaan met die beelden en wat ze ons zeggen.  Beeldgeletterdheid is dus een educatieve must!

Dat maakt meteen van beeldgeletterdheid een levenslange én levensbrede zaak: het is een proces dat nooit helemaal “af” is. Het is eerder een doeloriëntatie dan een einddoel.  De competenties verwerven om om te gaan met beelden zit al diep verweven in tal van leercontexten en -situaties, transversaal door het onderwijscurriculum (leergebied- en vakoverstijgend), maar ook buiten de schoolmuren.

In de praktijk werken we op school vooral met teksten.  Beelden ondersteunen de lesinhoud wel als illustraties.  Zelden vormen ze zelf de lesinhoud.

Willen scholen jongeren goed voorbereiden, dan zijn ze het aan hen verplicht om genoeg aandacht te besteden aan hoe je met al die beelden kunt omgaan.

De beeldwoordensoep

Leren omgaan met beelden kunnen we bekijken vanuit twee standpunten:

ligt de focus op het functioneel omgaan met media, beelden als communicatiemiddel, dan hebben we het over ‘media-educatie’

benadrukken we eerder de vorm- en betekenisverlening van en met beelden, het beeld als een (artistiek) doel op zich, dan zitten we meer in de ‘cultuureducatie’.

  • Met het begrip ‘mediawijsheid’ (soms ook mediageletterdheid) brengen we beide aspecten samen.  Mediawijsheid is het actief, creatief, kritisch en bewust omgaan met alle vormen van media.  Die media geven informatie op heel veel verschillende manieren weer.
  • Focussen we op media die vooral beelden gebruiken, informatie die in beelden vervat zit, dan komen we bij ‘beeldgeletterdheid’ terecht.  De term brengt beelden en letters mooi samen: een verwijzing naar het talige aspect van ons omgaan met informatie, zelfs in beelden.

Beelden komen voor op tal van dragers: digitale en andere. Door die collectie beelden navigeren vraagt geletterdheidscompetenties die de dragers overstijgen.  Dat noemen we dan weer ‘transgeletterdheid’.

Bijlagen

Lees meer over